An toàn trong mùa nóng và mùa lạnh tại Nhật Bản: Hướng dẫn toàn diện cho người nước ngoài

Nhật Bản nổi tiếng với bốn mùa rõ rệt — mỗi mùa mang vẻ đẹp riêng nhưng cũng kéo theo những rủi ro sức khỏe đặc thù. Với người nước ngoài đang sống hoặc du lịch tại Nhật, hiểu rõ cách bảo vệ bản thân khỏi say nắng vào mùa hè và nguy cơ lạnh giá vào mùa đông là vô cùng quan trọng. Bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết, thực tế để bạn sống an toàn và khỏe mạnh quanh năm tại xứ sở hoa anh đào.

Tại sao mùa hè Nhật Bản nguy hiểm hơn bạn nghĩ

Nhiều người đến Nhật vào mùa hè đều bị bất ngờ bởi độ ẩm và nhiệt độ khắc nghiệt. Không chỉ là nóng — đó là sự kết hợp chết người giữa nhiệt độ cao và độ ẩm trên 70%, khiến cơ thể không thể tự làm mát hiệu quả.

Các con số đáng lo ngại:

• Năm 2024, hơn 80% ngày trong tháng 7 và tháng 8 có nhiệt độ trên 30°C trên toàn Nhật Bản
• Tokyo đã nóng lên khoảng 3°C trong 100 năm qua do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và biến đổi khí hậu
• Mỗi năm, hàng chục nghìn người được đưa vào cấp cứu vì say nắng, trong đó nhiều trường hợp xảy ra trong nhà

Chính phủ Nhật Bản đã giới thiệu hệ thống cảnh báo "Đặc biệt về say nắng" (Special Heat-Stroke Alert) dựa trên chỉ số WBGT (Wet Bulb Globe Temperature) vào năm 2024. Khi WBGT đạt 35°C, mức cảnh báo cao nhất được kích hoạt — đây là tín hiệu để hủy tất cả hoạt động thể thao ngoài trời.

Để hiểu thêm về hệ thống y tế khi cần khám chữa bệnh tại Nhật, bạn có thể tham khảo hướng dẫn y tế và bảo hiểm sức khỏe tại Nhật Bản.

Ba giai đoạn say nắng và cách nhận biết

Say nắng (熱中症 - Necchuushou) không xảy ra đột ngột — nó tiến triển qua ba giai đoạn. Nhận biết sớm có thể cứu sống người bệnh.

Một điều quan trọng: say nắng có thể xảy ra trong nhà — đặc biệt ở người cao tuổi hoặc trong phòng không có điều hòa. Đừng bao giờ coi thường việc bật điều hòa chỉ vì muốn tiết kiệm điện.

Để biết thêm về văn hóa Nhật và cách người địa phương ứng xử, xem thêm hướng dẫn văn hóa Nhật Bản cho người nước ngoài.

Chiến lược phòng chống say nắng hiệu quả trong mùa hè Nhật

Hydration đúng cách — không phải chỉ uống nước lọc

Khi bạn đổ mồ hôi nhiều ở Nhật, cơ thể mất cả muối và nước. Uống thuần nước lọc có thể làm loãng natri trong máu, khiến tình trạng tệ hơn.

Khuyến nghị:

• Uống nước điện giải như Pocari Sweat, Aquarius, hoặc ion water (イオンウォーター)
• Bổ sung khoảng 500ml mỗi giờ khi hoạt động ngoài trời
• Không đợi đến khi khát mới uống — lúc đó bạn đã mất nước rồi
• Tránh bia và rượu vì chúng gây mất nước thêm

Thiết bị và phụ kiện chống nắng thiết yếu

Người Nhật rất sáng tạo trong việc đối phó với nắng nóng. Bạn có thể tìm mua các vật dụng này tại bất kỳ cửa hàng 100 yên, convenience store, hay siêu thị nào:

• Khăn làm lạnh (冷感タオル - reikan taoru): Nhúng nước, vắt và quàng vào cổ
• Quạt cầm tay cá nhân (携帯扇風機): Loại mini USB có thể xịt nước kết hợp
• Ô/dù chống nắng (日傘 - higasa): Cả nam và nữ đều dùng — giảm nhiệt độ cơ thể đáng kể
• Kem chống nắng SPF 50+: Thoa lại mỗi 2 tiếng
• Băng đầu thấm hút mồ hôi: Phổ biến trong mùa hè Nhật

Lịch sinh hoạt thông minh trong mùa nóng

• Tránh ra ngoài từ 11h sáng đến 3h chiều — đây là khung giờ nguy hiểm nhất
• Nếu phải di chuyển, sử dụng các tuyến đường có bóng cây hoặc có mái che
• Tận dụng cooling shelters (涼み処): Chính phủ Nhật chỉ định hơn 12.860 địa điểm như thư viện, trung tâm cộng đồng, siêu thị làm nơi trú nắng miễn phí
• Luôn mang theo điện thoại đã sạc đầy và biết số cấp cứu 119

Tìm hiểu thêm về say nắng tại Nhật qua bài viết chi tiết của GaijinPot về cách phòng tránh heat stroke tại Nhật và hướng dẫn của JoynTokyo về heat stroke cho người nước ngoài.

Mùa đông Nhật Bản: Nguy cơ không kém phần nghiêm trọng

Trong khi mùa hè thường được nhắc nhiều vì say nắng, mùa đông Nhật Bản cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro — đặc biệt với người đến từ các nước có khí hậu ấm hơn như Việt Nam.

Những vùng cần đặc biệt chú ý

Chuẩn bị trang phục và vật dụng cho mùa đông

• Lớp nền (base layer): Áo giữ nhiệt Uniqlo Heat Tech là lựa chọn phổ biến nhất
• Lớp giữa (mid layer): Áo len hoặc fleece giữ nhiệt
• Lớp ngoài (outer layer): Áo khoác chống gió và nước
• Phụ kiện: Mũ len, găng tay, khăn quàng cổ, tất dày — không thể thiếu ở Hokkaido
• Giày chống trơn: Đặc biệt quan trọng ở các vùng có tuyết — giày thông thường rất nguy hiểm trên mặt đường băng

Nguy cơ từ máy sưởi — điều người Việt thường không biết

Nhiều người dùng lò sưởi gas hoặc kerosene (dầu hỏa) trong nhà mà không thông gió đầy đủ. Ngộ độc CO (carbon monoxide) là nguyên nhân tử vong hàng đầu mùa đông tại Nhật.

Quy tắc an toàn:

• Luôn mở cửa sổ 10-15 phút mỗi giờ khi dùng lò sưởi gas/dầu
• Lắp đặt đầu dò khí CO (CO警報器) — có bán tại cửa hàng điện tử với giá từ 2.000-5.000 yên
• Không bao giờ ngủ với lò sưởi bật trong phòng kín

Số điện thoại khẩn cấp và đường dây hỗ trợ

Trong trường hợp khẩn cấp, bạn cần biết các số sau:

Đường dây Himawari tại Tokyo hoạt động từ 9h sáng đến 8h tối hàng ngày và có thể kết nối với phiên dịch viên tiếng Việt.

Để hiểu rõ hơn về hệ thống bảo hiểm y tế giúp chi trả các chi phí điều trị này, hãy xem hướng dẫn y tế và bảo hiểm sức khỏe tại Nhật.

Theo Nippon.com, thông tin chi tiết về phòng tránh say nắng và sơ cứu có tại Nippon.com hướng dẫn heatstroke Japan, và bạn có thể theo dõi chỉ số WBGT thực tế qua trang Bộ Môi trường Nhật Bản - WBGT.

Ứng phó khẩn cấp: Bạn phải làm gì khi có người bị say nắng

Quy trình sơ cứu say nắng (theo khuyến nghị của Bộ Y tế Nhật)

Bước 1: Chuyển ngay vào nơi mát

• Đưa người bệnh vào phòng điều hòa hoặc bóng mát
• Tháo bớt quần áo để da được thông khí

Bước 2: Làm lạnh cơ thể

• Chườm lạnh vào cổ, nách, háng — nơi có mạch máu lớn
• Dùng quạt thổi kết hợp phun nước nhẹ lên da
• Nếu có túi đá, bọc vào khăn và đặt vào các vị trí trên

Bước 3: Bổ sung điện giải

• Nếu người bệnh còn tỉnh và có thể nuốt, cho uống nước điện giải từng ngụm nhỏ
• Không ép uống nếu người bệnh bất tỉnh hoặc co giật

Bước 4: Gọi 119 nếu

• Người bệnh bất tỉnh hoặc không phản ứng
• Triệu chứng không cải thiện sau 15-20 phút
• Người bệnh co giật hoặc nói lắp

Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm các nguồn thông tin hữu ích về cuộc sống tại Nhật:

• Living in Nihon - Hướng dẫn sống tại Nhật Bản — tổng hợp kinh nghiệm sinh sống dành cho người nước ngoài
• Japan Living Life - Cuộc sống tại Nhật — chia sẻ về sức khỏe, gia đình và lối sống tại Nhật

Những điều nên và không nên trong mùa nóng/lạnh tại Nhật

Sống tại Nhật an toàn đòi hỏi sự chuẩn bị và hiểu biết. Với mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh giá, người nước ngoài — đặc biệt đến từ Việt Nam — cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Hãy theo dõi dự báo thời tiết hàng ngày, chuẩn bị sẵn vật dụng cần thiết, và đừng ngần ngại gọi cấp cứu khi cần. An toàn của bạn luôn là ưu tiên hàng đầu.

Để tìm hiểu thêm về cuộc sống tại Nhật Bản, hãy xem hướng dẫn chi phí sinh hoạt tại Nhật và hướng dẫn nhà ở và thuê phòng tại Nhật.

Thông tin an toàn chính thức từ Japan National Tourism Organization (JNTO) cũng rất hữu ích khi bạn mới đến Nhật.