Tìm hiểu về hiệp định an sinh xã hội Việt Nam - Nhật Bản, tình trạng đàm phán mới nhất 2025, quyền lợi dattai ichijikin và những điều người lao động Việt tại Nhật cần biết để bảo vệ quyền lợi.

Hiệp Định An Sinh Xã Hội Việt Nam - Nhật Bản: Những Điều Người Lao Động Cần Biết

Hiệp định an sinh xã hội giữa Việt Nam và Nhật Bản là một trong những vấn đề nóng bỏng nhất đối với cộng đồng người lao động Việt Nam tại đất nước mặt trời mọc. Với hơn 570.000 người Việt đang làm việc tại Nhật Bản - chiếm tới 24,8% tổng lực lượng lao động nước ngoài và đứng đầu về số lượng - việc có hay không có hiệp định này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi kinh tế của hàng trăm nghìn gia đình. Bài viết này sẽ giải thích toàn bộ những gì bạn cần biết về hiệp định an sinh xã hội Việt Nam - Nhật Bản, tình trạng hiện tại và những quyền lợi bạn có thể đang bỏ lỡ.

Hiệp Định An Sinh Xã Hội Là Gì?

Hiệp định an sinh xã hội (còn gọi là hiệp định totalization) là thỏa thuận song phương giữa hai quốc gia nhằm giải quyết hai vấn đề chính:

1. Tránh đóng bảo hiểm kép: Khi bạn làm việc ở nước ngoài, thông thường bạn phải đóng bảo hiểm xã hội cho cả hai quốc gia - quê hương và nước sở tại. Hiệp định sẽ miễn cho bạn nghĩa vụ này ở một trong hai nơi.

2. Cộng gộp thời gian đóng bảo hiểm (totalization): Nếu bạn không đủ số năm đóng bảo hiểm tại một quốc gia để nhận lương hưu, hiệp định cho phép cộng thời gian đóng ở cả hai nước để đủ điều kiện hưởng.

Tính đến tháng 9/2025, Nhật Bản đã ký hiệp định an sinh xã hội với 23 quốc gia bao gồm Đức, Hàn Quốc, Mỹ, Anh, Canada, Pháp, Úc và nhiều nước châu Âu khác. Đáng tiếc, Việt Nam chưa nằm trong danh sách này mặc dù là nước có số lao động tại Nhật lớn nhất.

Để tìm hiểu thêm về hệ thống an sinh xã hội tại Nhật Bản, bạn có thể xem bài viết An sinh xã hội và Lương hưu tại Nhật Bản của chúng tôi.

Tình Trạng Đàm Phán Hiệp Định Việt Nam - Nhật Bản

Đây là tin tức quan trọng nhất mà nhiều người Việt tại Nhật chưa biết: Vào tháng 7/2025, Nhật Bản và Việt Nam đã chính thức bắt đầu đàm phán cấp chính phủ về hiệp định an sinh xã hội. Bộ Ngoại giao Nhật Bản (MOFA) đã chính thức công bố việc bắt đầu đàm phán vào ngày 18/7/2025.

Trước đó, hai nước đã trải qua nhiều năm tham vấn sơ bộ. Sự chậm trễ một phần do Việt Nam ban hành Luật Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho lao động nước ngoài từ tháng 1/2018, khiến bài toán đàm phán trở nên phức tạp hơn so với Hàn Quốc và Đức - hai nước đã ký hiệp định với Nhật trước khi luật này có hiệu lực.

Tình hình hiện tại:

Đàm phán cấp chính phủ: Đã bắt đầu từ tháng 7/2025
Hiệp định chính thức: Chưa ký kết
Hiệu lực dự kiến: Chưa có thông báo chính thức

Trong khi chờ đợi, người lao động Việt Nam tại Nhật vẫn phải chịu tình trạng đóng bảo hiểm kép. Bạn có thể theo dõi cập nhật từ Worklassic để nắm bắt tiến độ đàm phán.

Tác Động Khi Không Có Hiệp Định: Gánh Nặng Tài Chính Thực Tế

Việc thiếu vắng hiệp định an sinh xã hội gây ra những hậu quả kinh tế đáng kể cho cả người lao động lẫn doanh nghiệp:

Đối với người lao động Việt Nam tại Nhật:

Đóng bảo hiểm nhưng không được hưởng lương hưu đầy đủ: Bạn đóng góp vào hệ thống pension Nhật Bản nhưng nếu không đủ 10 năm (120 tháng), bạn không được nhận lương hưu tại Nhật khi về già.
Không thể cộng gộp thời gian: Năm đóng bảo hiểm ở Nhật và Việt Nam không được cộng lại, dẫn đến việc nhiều người không đủ điều kiện nhận pension ở cả hai nước.
Chỉ được rút một lần (dattai ichijikin): Phần lớn lao động Việt phải chọn rút tiền một lần khi về nước thay vì nhận lương hưu dài hạn.

Đối với doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam:

Theo số liệu từ Keidanren (Liên đoàn Kinh doanh Nhật Bản), gánh nặng đóng bảo hiểm kép ước tính lên đến 3,1 tỷ yên mỗi năm (số liệu năm 2017) cho các doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam.

Luật Bảo Hiểm Xã Hội Mới của Việt Nam (7/2025):

Từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi (41/2024/QH15) của Việt Nam có hiệu lực, quy định lao động nước ngoài (bao gồm người Nhật) làm việc theo hợp đồng từ 12 tháng trở lên phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Việt Nam. Điều này càng làm tăng cấp bách của việc ký kết hiệp định song phương. Xem thêm tại EY Vietnam Tax Alert.

Dattai Ichijikin: Quyền Lợi Quan Trọng Cho Người Lao Động Về Nước

Trong khi chờ hiệp định, một quyền lợi quan trọng mà nhiều lao động Việt chưa biết hoặc chưa tận dụng là dattai ichijikin (脱退一時金) - khoản hoàn trả bảo hiểm hưu trí một lần khi rời Nhật Bản.

Điều kiện để được nhận dattai ichijikin:

Không phải công dân Nhật Bản
Đã đóng bảo hiểm hưu trí tại Nhật tối thiểu 6 tháng
Không còn cư trú tại Nhật Bản
Chưa bao giờ nhận lương hưu từ Nhật

Cách tính số tiền được nhận:

Số tiền dựa trên mức thù lao tiêu chuẩn bình quân x tỷ lệ chi trả (khoảng 9% tiền lương năm). Kể từ tháng 4/2021, thời gian đóng tối đa được tính để hoàn trả đã được nâng từ 3 năm lên 5 năm.

Ví dụ: Nếu bạn có mức lương 3 triệu yên/năm và đóng 5 năm → nhận khoảng 1,35 triệu yên (trước khi trừ thuế khấu lưu 20,42%).

Thời hạn quan trọng:

Bạn phải nộp đơn trong vòng 2 năm kể từ khi rời Nhật. Sau thời hạn này, quyền lợi sẽ mất hoàn toàn.

Đọc chi tiết hướng dẫn tại visa-station.jp để biết cách nộp đơn.

So Sánh: Có Và Không Có Hiệp Định An Sinh Xã Hội

Tiêu chí	Không có hiệp định (hiện tại)	Có hiệp định (tương lai)
Đóng bảo hiểm kép	✗ Phải đóng ở cả hai nước	✓ Chỉ đóng ở một nước
Cộng gộp thời gian đóng	✗ Không thể	✓ Được cộng gộp
Lương hưu từ Nhật	Chỉ khi đủ 10 năm độc lập	Có thể đủ điều kiện với ít năm hơn
Dattai ichijikin	Cần thiết (quyền lợi duy nhất)	Vẫn có thể áp dụng trong một số trường hợp
Chi phí doanh nghiệp	Cao hơn (đóng kép)	Thấp hơn
Quyền lợi người về hưu	Hạn chế	Được đảm bảo đầy đủ hơn

Mức Đóng Bảo Hiểm Xã Hội Hiện Hành (2025)

Tại Nhật Bản (cho lao động nước ngoài):

Người lao động tại Nhật phải tham gia các loại bảo hiểm xã hội sau:

Loại bảo hiểm	Người lao động	Chủ sử dụng
Bảo hiểm hưu trí (Kosei Nenkin)	9,15%	9,15%
Bảo hiểm y tế	~5%	~5%
Bảo hiểm việc làm	0,6%	0,95%
Tổng cộng	~14,75%	~15,1%

Tại Việt Nam (từ 1/7/2025):

Loại	Người lao động	Chủ sử dụng
Hưu trí/Tử tuất	8%	14%
Ốm đau/Thai sản	0%	3%
Tai nạn/Bệnh nghề nghiệp	0%	0,5%
Bảo hiểm y tế	1,5%	3%
Tổng cộng	10,5%	21,5%

Để hiểu rõ hơn về hệ thống bảo hiểm y tế tại Nhật, xem bài viết Y tế và Bảo hiểm sức khỏe tại Nhật Bản. Về các vấn đề tài chính khác, hãy đọc Ngân hàng và Tài chính cá nhân tại Nhật Bản.

Những Điều Cần Làm Ngay Bây Giờ

Trong khi chờ hiệp định được ký kết, đây là những bước thiết thực cho người lao động Việt tại Nhật:

1. Kiểm tra lịch sử đóng bảo hiểm của bạn

Đăng nhập vào hệ thống Nenkin Net (ねんきんネット) để xem toàn bộ lịch sử đóng bảo hiểm hưu trí. Điều này giúp bạn tính toán số tiền dattai ichijikin khi về nước.

2. Lưu giữ tài liệu quan trọng

Giữ lại tất cả các giấy tờ liên quan đến bảo hiểm xã hội: thẻ bảo hiểm, sổ lương, thông báo đóng bảo hiểm. Đây là cơ sở để nộp đơn xin dattai ichijikin.

3. Nộp đơn dattai ichijikin kịp thời

Sau khi rời Nhật, hãy nộp đơn xin hoàn trả ngay, không để quá 2 năm. Bạn cần chuẩn bị:

Giấy tờ tùy thân (hộ chiếu)
Tài khoản ngân hàng nước ngoài để nhận tiền
Số nenkin (số bảo hiểm hưu trí Nhật)

4. Theo dõi tiến độ đàm phán hiệp định

Đàm phán đã bắt đầu vào tháng 7/2025 - theo dõi kurassist.jp để cập nhật tiến độ.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Q: Tôi đã làm việc 3 năm tại Nhật, có thể nhận lương hưu không? A: Với 3 năm (36 tháng), bạn chưa đủ điều kiện nhận lương hưu Nhật (cần 120 tháng). Nhưng bạn có thể xin dattai ichijikin để lấy lại phần tiền đã đóng.

Q: Sau khi hiệp định được ký kết, những người đã về nước trước đó có được hưởng lợi không? A: Thông thường, hiệp định chỉ áp dụng cho giai đoạn sau khi có hiệu lực. Những người đã rút dattai ichijikin sẽ không được áp dụng hồi tố.

Q: Nếu tôi làm việc ở Nhật theo visa thực tập sinh, tôi có phải đóng bảo hiểm hưu trí không? A: Có, lao động thực tập sinh cũng phải tham gia bảo hiểm xã hội Nhật Bản, bao gồm bảo hiểm hưu trí. Xem thêm về Chương trình Thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản.

Q: Hiệp định Nhật - Hàn có thể làm mô hình cho hiệp định Nhật - Việt không? A: Có, Hiệp định Nhật - Hàn thường được trích dẫn là mô hình tham khảo. Theo đó, lao động phái cử trong vòng 5 năm sẽ chỉ đóng bảo hiểm tại nước gốc.

Kết Luận

Hiệp định an sinh xã hội Việt Nam - Nhật Bản là bước tiến quan trọng cho hơn nửa triệu người Việt tại Nhật. Dù chưa được ký kết chính thức, việc đàm phán đã bắt đầu từ tháng 7/2025 mang lại hy vọng lớn. Trong thời gian chờ đợi, hãy đảm bảo bạn tận dụng quyền lợi dattai ichijikin và theo dõi sát sao các cập nhật từ Bộ Ngoại giao hai nước.

Để hiểu rõ hơn về quyền lợi lương hưu và tài chính khi làm việc tại Nhật, đừng bỏ qua các bài viết Hướng dẫn về Thuế tại Nhật Bản và Chuyển tiền từ Nhật Bản về Việt Nam.

Hiệp định an sinh xã hội Việt Nam - Nhật Bản