Động đất tại Nhật Bản - Cách ứng phó và an toàn cho người nước ngoài

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hoạt động địa chấn mạnh nhất trên thế giới. Là người nước ngoài sống và làm việc tại đây, việc hiểu rõ về động đất và biết cách ứng phó đúng cách không chỉ là kiến thức cần thiết - đó là kỹ năng sống còn. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn toàn diện về cách chuẩn bị và ứng phó với động đất tại Nhật Bản, được viết dành riêng cho cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại xứ Phù Tang.

Tại sao Nhật Bản có nhiều động đất đến vậy?

Nhật Bản nằm tại điểm hội tụ của 4 mảng kiến tạo lớn: mảng Thái Bình Dương, mảng biển Philippines, mảng Á-Âu và mảng Bắc Mỹ. Sự va chạm và dịch chuyển liên tục của các mảng này tạo ra năng lượng địa chấn khổng lồ, khiến Nhật Bản trở thành một trong những nơi địa chấn hoạt động mạnh nhất hành tinh.

Những con số đáng chú ý:

• Nhật Bản xảy ra khoảng 1.500 trận động đất có thể cảm nhận được mỗi năm
• Chiếm khoảng 20% tổng số trận động đất từ 6.0 độ trở lên trên toàn cầu
• Trung bình cứ mỗi 8 tiếng lại có một trận động đất xảy ra gần Nhật Bản
• Tổng cộng khoảng 59.000 trận mỗi năm (bao gồm cả vi chấn)

Nhật Bản nằm trên Vành đai Lửa Thái Bình Dương - nơi hội tụ của các hoạt động núi lửa và địa chấn mạnh nhất thế giới. Điều này có nghĩa là nguy cơ động đất không bao giờ biến mất hoàn toàn, nhưng với sự chuẩn bị tốt, bạn có thể bảo vệ bản thân và gia đình hiệu quả.

Thang đo Shindo - Hệ thống đo lường độ mạnh động đất tại Nhật

Nhật Bản sử dụng hệ thống thang đo Shindo (震度) riêng, khác với thang Richter quen thuộc. Thang Shindo đo mức độ rung lắc tại một địa điểm cụ thể, phản ánh tác động thực tế hơn so với độ lớn tổng thể của trận động đất.

Khi nhận được cảnh báo Shindo 5 trở lên, bạn cần ngay lập tức thực hiện các biện pháp bảo vệ.

Các trận động đất lớn trong lịch sử Nhật Bản

Lịch sử Nhật Bản đã chứng kiến nhiều thảm họa động đất nghiêm trọng, để lại những bài học quý giá:

Động đất Kanto 1923: Xảy ra gần Tokyo, cướp đi hơn 100.000 sinh mạng - đây là một trong những thảm họa tự nhiên tồi tệ nhất thế giới trong thế kỷ 20.

Động đất Kobe (Hanshin) 1995: Trận động đất 7.3 độ Richter khiến hơn 6.000 người thiệt mạng, 415.000 người bị thương và 100.000 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn. Thảm họa này là động lực để Nhật Bản cải thiện toàn diện hệ thống phòng chống thiên tai.

Động đất và sóng thần Tohoku 2011: Trận động đất 9.0 độ Richter ngoài khơi bờ biển phía đông Nhật Bản gây ra cơn sóng thần tàn khốc, khiến hơn 15.000 người thiệt mạng, 2.500 người mất tích và dẫn đến thảm họa hạt nhân Fukushima. Đây là lời nhắc nhở về sức tàn phá khủng khiếp của thiên nhiên.

Động đất bán đảo Noto 2024: Ngày 1/1/2024, trận động đất 7.6 độ Richter tấn công bán đảo Noto - một lời nhắc nhở rằng động đất lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào, ngay cả vào ngày lễ.

Để tìm hiểu thêm về cách chuẩn bị cho các trường hợp khẩn cấp tại Nhật Bản với tư cách người nước ngoài, hãy xem hướng dẫn chi tiết tại Japan Remotely - Natural Disaster Planning Resource Guide.

Chuẩn bị trước khi có động đất - Những việc cần làm ngay

Sự chuẩn bị kỹ càng trước khi thiên tai xảy ra là yếu tố quyết định sống còn. Dưới đây là danh sách những việc mỗi người nước ngoài tại Nhật cần thực hiện:

1. Chuẩn bị balo khẩn cấp (非常用持ち出し袋)

Chuẩn bị một chiếc balo sẵn sàng mang đi bất cứ lúc nào với đầy đủ vật dụng thiết yếu:

• Nước uống: 2-3 chai 500ml (dự trữ tổng cộng 3 lít/người/ngày cho 3-7 ngày)
• Thực phẩm khẩn cấp: bánh năng lượng cao, đồ hộp, lương khô
• Đèn pin và pin dự phòng
• Radio cầm tay có thể quay tay để nghe tin tức khi mất điện
• Bộ sơ cứu cơ bản
• Găng tay bảo hộ và mũ bảo hộ
• Còi để gọi cứu trợ khi bị mắc kẹt
• Khẩu trang và khăn ướt
• Thuốc theo toa nếu đang dùng thường xuyên
• Áo mưa và chăn cứu hộ giữ nhiệt
• Giày đế cứng để đi qua mảnh vỡ thủy tinh

2. Bảo quản tài liệu quan trọng

Chuẩn bị túi chống nước chứa các giấy tờ quan trọng:

• Thẻ cư trú (在留カード - Zairyu Card)
• Hộ chiếu
• Thẻ bảo hiểm y tế
• My Number Card
• Thông tin liên lạc khẩn cấp (viết tay - không chỉ lưu điện thoại)

3. Tiền mặt dự phòng

Chuẩn bị tiền mặt bao gồm đồng xu (10 yên và 100 yên cho điện thoại công cộng) vì ATM và máy POS có thể không hoạt động khi mất điện.

4. An toàn trong nhà

• Cố định đồ nội thất nặng bằng thanh chống trần (突っ張り棒) và khóa L
• Dán phim chống vỡ lên cửa sổ và cửa kính
• Đặt giày đế cứng gần giường ngủ (mảnh kính vỡ là nguyên nhân thương vong hàng đầu)
• Xác định điểm thoát hiểm trong nhà và nơi trú ẩn gần nhất

5. Ứng dụng và hệ thống cảnh báo

• Safety Tips App: Ứng dụng cảnh báo động đất đa ngôn ngữ (hỗ trợ tiếng Việt) - tải miễn phí
• Yurekuru Call: Cảnh báo âm thanh vài giây trước khi rung lắc xảy ra
• Đăng ký nhận thông báo từ JMA (Cơ quan Khí tượng Nhật Bản)
• Kiểm tra địa chỉ nhà trên bản đồ nguy cơ thiên tai MLIT

Để có hướng dẫn chi tiết hơn về chuẩn bị động đất từ góc nhìn người nước ngoài, tham khảo Earthquake Preparedness Guide for Foreigners và Mobal Earthquake Survival Guide.

Khi động đất xảy ra - Cách ứng phó đúng cách

Trong vài giây đầu tiên khi động đất xảy ra, bạn cần hành động ngay lập tức:

Nếu bạn đang ở trong nhà:

1. Chui xuống gầm bàn hoặc bàn thảm vững chắc - bảo vệ đầu và cổ
2. Bám chặt vào chân bàn để không bị trượt
3. Tránh xa cửa sổ, gương, và đồ vật có thể đổ
4. Không chạy ra ngoài ngay lập tức - hầu hết thương tích xảy ra khi người ta cố chạy ra
5. Nếu không có bàn, chui vào góc tường và che đầu bằng tay

Nếu bạn đang ở ngoài trời:

1. Di chuyển đến khoảng trống xa công trình xây dựng, tường bê tông, máy bán hàng tự động
2. Nằm xuống và che đầu bằng tay
3. Cẩn thận với kính vỡ rơi từ trên cao
4. Tránh xa cột điện và dây điện

Nếu bạn đang lái xe:

1. Từ từ dừng xe ở lề đường an toàn
2. Tắt máy và ở trong xe
3. Theo dõi thông tin qua radio xe hơi

Hướng dẫn đầy đủ bằng tiếng Việt từ cổng thông tin phòng chống thiên tai Tokyo có tại: tabunka.tokyo-tsunagari.or.jp.

Sau khi động đất - Các bước cần thực hiện

Khi rung lắc dừng lại, đừng nghĩ rằng nguy hiểm đã qua. Hãy thực hiện các bước sau:

Ngay sau khi dừng rung:

1. Tắt bếp gas và ngắt cầu dao điện để phòng cháy
2. Mang giày đế cứng trước khi di chuyển (mảnh kính, gạch vỡ nguy hiểm)
3. Mở cửa để thoát hiểm (cửa có thể bị cong méo sau động đất)
4. Kiểm tra thương tích cho bản thân và những người xung quanh
5. Tránh dùng lửa và thiết bị tạo tia lửa (có thể rò rỉ gas)

Thông tin và liên lạc:

• Mở NHK World-Japan (phát sóng 24/7 bằng tiếng Anh) để theo dõi thông tin
• Sử dụng Web 171 (Dịch vụ tin nhắn thảm họa) - gọi 171 để lưu/kiểm tra tin nhắn an toàn
• Hạn chế gọi điện thoại - mạng viễn thông thường bị tắc nghẽn; dùng tin nhắn văn bản hoặc mạng xã hội
• Liên hệ Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản nếu cần hỗ trợ khẩn cấp

Phòng tránh nguy hiểm tiếp theo:

• Dư chấn (余震) thường xảy ra sau động đất chính - không được chủ quan
• Cảnh báo sóng thần (津波) có thể đến sau vài phút - nếu sống gần biển, lập tức sơ tán lên cao
• Chú ý nguy cơ sạt lở đất tại các vùng đồi núi
• Không vào nhà bị hư hỏng cho đến khi được kiểm tra an toàn

Hệ thống cảnh báo sớm và ứng dụng thiết yếu

Nhật Bản có hệ thống cảnh báo sớm động đất thuộc hàng hiện đại nhất thế giới. Hệ thống J-Alert có thể gửi cảnh báo vài giây đến vài chục giây trước khi sóng địa chấn chính đến.

Các ứng dụng quan trọng:

Kênh thông tin khẩn cấp:

• Web 171: Dịch vụ hộp thư thoại thảm họa - gọi 171, nhập số điện thoại làm chìa khóa
• Disaster Message Board: Gia đình từ Việt Nam có thể kiểm tra tình trạng của bạn
• SNS: Twitter/X (@NHKPR, @JMAkishosho) thường cập nhật nhanh nhất

Để cập nhật thông tin về tình hình địa chấn tại Nhật, bạn có thể theo dõi dữ liệu thời gian thực tại JMA Earthquake Info (tiếng Việt).

Tìm hiểu về nơi ở và khu sơ tán

Mỗi khu dân cư tại Nhật Bản đều có nơi sơ tán khẩn cấp được chỉ định. Đây là thông tin quan trọng bạn cần nắm ngay khi chuyển đến địa chỉ mới.

Phân loại nơi sơ tán:

1. Nơi sơ tán tạm thời (一次避難場所): Thường là công viên, sân trường - nơi tập hợp ban đầu
2. Nơi sơ tán chính thức (指定避難所): Thường là trường học, nhà thi đấu cộng đồng - nơi ở lại dài hạn
3. Nơi sơ tán cao tầng (津波避難ビル): Dành cho khu vực có nguy cơ sóng thần

Làm thế nào để biết nơi sơ tán của bạn:

• Tra cứu trên trang web của ủy ban hành chính khu vực (市区町村)
• Hỏi ban quản lý chung cư (管理組合)
• Tham gia diễn tập phòng chống thiên tai (防災訓練) hàng năm tại khu dân cư
• Kiểm tra bản đồ nguy cơ thiên tai (Hazard Map) của khu vực bạn sống

Đăng ký thường trú tại chính quyền địa phương giúp bạn nhận được thông báo sơ tán và hỗ trợ khẩn cấp. Xem thêm về thủ tục cư trú tại hướng dẫn nhà ở Nhật Bản.

Quyền lợi và hỗ trợ cho người nước ngoài trong thảm họa

Người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Nhật Bản được hưởng đầy đủ các dịch vụ phòng chống thiên tai như người Nhật. Tuy nhiên, rào cản ngôn ngữ có thể là thách thức lớn trong tình huống khẩn cấp.

Hỗ trợ đa ngôn ngữ:

• Nhiều trung tâm sơ tán có phiên dịch viên tình nguyện hoặc ứng dụng dịch thuật
• Ứng dụng VoiceTra (miễn phí) hỗ trợ dịch thuật 31 ngôn ngữ, được khuyến nghị cho tình huống khẩn cấp
• Tổng đài #9110 (tiếng Anh) và 0570-01-3110 để liên hệ hỗ trợ người nước ngoài

Liên hệ Đại sứ quán Việt Nam:

• Đại sứ quán VN tại Tokyo: +81-3-3466-3311
• Đường khẩn cấp ngoài giờ làm việc theo thông báo chính thức
• Theo dõi kênh Facebook và trang web chính thức để nhận thông tin cập nhật

Trong trường hợp bị thương, hãy nhớ rằng bạn có quyền sử dụng bảo hiểm y tế Nhật Bản. Xem thêm chi tiết tại hướng dẫn bảo hiểm y tế tại Nhật.

Kết luận - Sẵn sàng để an toàn

Sống tại Nhật Bản đồng nghĩa với việc chấp nhận thực tế rằng động đất là một phần của cuộc sống. Nhưng đây không phải lý do để lo lắng quá mức - người Nhật đã tích lũy hàng thế kỷ kinh nghiệm ứng phó với thiên tai, và hệ thống phòng chống thiên tai của đất nước này thuộc hàng tốt nhất thế giới.

Tóm tắt những việc cần làm ngay:

1. Tải ứng dụng Safety Tips và Yurekuru Call
2. Chuẩn bị balo khẩn cấp với đủ vật dụng cho 3 ngày
3. Xác định nơi sơ tán gần nhà và nơi làm việc
4. Thực hành kỹ năng Drop, Cover, and Hold On
5. Học cách sử dụng Web 171 để liên lạc với gia đình
6. Đăng ký thường trú để nhận thông báo khẩn cấp từ chính quyền địa phương

Sự chuẩn bị kỹ càng sẽ giúp bạn giữ bình tĩnh và hành động đúng đắn khi đất lắc. Hãy chia sẻ bài viết này với bạn bè và gia đình đang sống tại Nhật để cùng nhau xây dựng sự an toàn cho cộng đồng người Việt tại đây.

Để tìm hiểu thêm về các vấn đề sinh sống tại Nhật, hãy đọc hướng dẫn chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản và hướng dẫn văn hóa Nhật Bản.

Nguồn tham khảo: Japan Guide - Earthquakes | Tokhimo Earthquake Guide for Foreigners | WorldData Japan Earthquake Statistics